Avrupa\u2019n\u0131n en iddial\u0131 savunma projelerinden biri olan Gelece\u011fin Muharebe Hava Sistemi (FCAS), ortaklar aras\u0131ndaki anla\u015fmazl\u0131klar nedeniyle kritik bir e\u015fikte. Airbus ile Dassault Aviation aras\u0131ndaki yetki ve \u00fcretim payla\u015f\u0131m\u0131 tart\u0131\u015fmalar\u0131 projeyi yava\u015flat\u0131rken, Berlin\u2019in ABD yap\u0131m\u0131 F-35 Lightning II sava\u015f u\u00e7aklar\u0131na olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 yeniden g\u00fcndemin merkezine oturdu.<\/p>\n\n\n\n
Almanya Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131 S\u00f6zc\u00fcs\u00fc, Euronews\u2019e yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada, ilave F-35 al\u0131m\u0131na y\u00f6nelik \u201csomut\u201d ya da \u201csiyasi\u201d bir plan bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirdi. Berlin\u2019in, FCAS\u2019taki gecikmeleri telafi etmek amac\u0131yla ek ABD u\u00e7a\u011f\u0131 sat\u0131n alaca\u011f\u0131 iddialar\u0131 resm\u00ee olarak yalanland\u0131. Ancak tart\u0131\u015fma bitmi\u015f de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n
Fransa ve \u0130spanya ile birlikte y\u00fcr\u00fct\u00fclen FCAS projesi, 2040\u2019a kadar yeni nesil bir hava muharebe sistemi geli\u015ftirmeyi hedefliyor. Proje tamamlan\u0131rsa Almanya ve \u0130spanya\u2019n\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 Eurofighter Typhoon ile Fransa\u2019n\u0131n Dassault Rafale u\u00e7aklar\u0131n\u0131n yerini almas\u0131 planlan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
Ancak program, Airbus ile Dassault aras\u0131ndaki \u00fcretim liderli\u011fi ve i\u015f payla\u015f\u0131m\u0131 anla\u015fmazl\u0131klar\u0131 nedeniyle ilerlemekte zorlan\u0131yor. Dassault, ana y\u00fcklenici rol\u00fcn\u00fc g\u00fc\u00e7lendirmek isterken; Berlin, projenin ger\u00e7ek anlamda ortak bir Avrupa giri\u015fimi olarak kalmas\u0131n\u0131 savunuyor.<\/p>\n\n\n\n
Almanya Ba\u015fbakan\u0131 Friedrich Merz ile Fransa Cumhurba\u015fkan\u0131 Emmanuel Macron projeye ivme kazand\u0131rmak i\u00e7in temaslarda bulundu. Ancak Merz, Fransa\u2019n\u0131n n\u00fckleer g\u00fc\u00e7 stat\u00fcs\u00fcn\u00fcn farkl\u0131 savunma \u00f6ncelikleri yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek Berlin\u2019in projeden \u00e7ekilebilece\u011fi sinyalini verdi. Macron ise Avrupa\u2019n\u0131n tek bir ortak sava\u015f u\u00e7a\u011f\u0131 etraf\u0131nda birle\u015fmesi gerekti\u011fini savunuyor.<\/p>\n\n\n\n
Karar\u0131n ay sonuna kadar netle\u015fmesi bekleniyor.<\/p>\n\n\n\n
2022\u2019de Almanya, d\u00f6nemin ABD Ba\u015fkan\u0131 Joe Biden d\u00f6neminde, ya\u015flanan Tornado filosunun yerine 35 adet F-35 sat\u0131n alma karar\u0131 ald\u0131. Ancak ABD\u2019de y\u00f6netimin Donald Trump ile de\u011fi\u015fmesi ve Washington\u2019un NATO m\u00fcttefiklerine y\u00f6nelik s\u00f6ylemindeki farkl\u0131l\u0131klar Berlin\u2019de yeni bir stratejik tart\u0131\u015fma ba\u015flatt\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Uzmanlara g\u00f6re Almanya\u2019n\u0131n \u00f6n\u00fcnde \u00fc\u00e7 yol var:<\/p>\n\n\n\n
Ancak \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc se\u00e7enek, k\u0131sa vadede operasyonel g\u00fcvenlik sa\u011flasa da uzun vadede teknolojik ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k riskini art\u0131r\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
Berlin, 2026 federal b\u00fct\u00e7esinde savunmaya 108,2 milyar avro ay\u0131rd\u0131. H\u00fck\u00fcmet planlar\u0131na g\u00f6re b\u00fcy\u00fck tedarik s\u00f6zle\u015fmelerinin yaln\u0131zca yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 8\u2019inin ABD\u2019li firmalara gitmesi \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Ama ger\u00e7ek \u015fu: F-35 gibi ileri teknoloji platformlar ABD ihracat kontrollerine (ITAR) tabi ve kritik yaz\u0131l\u0131m altyap\u0131s\u0131 Washington denetiminde.<\/p>\n\n\n\n
Kamuoyunda tart\u0131\u015f\u0131lan \u201ckill switch\u201d iddialar\u0131 do\u011frulanm\u0131\u015f de\u011fil; ancak F-35\u2019in karma\u015f\u0131k yaz\u0131l\u0131m g\u00fcncellemeleri ve lojistik ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131, Almanya\u2019n\u0131n tam operasyonel \u00f6zerkli\u011fi konusunda soru i\u015faretleri yarat\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6te yandan F-35A modeli, ABD yap\u0131m\u0131 B61-12 n\u00fckleer bombas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131ma sertifikas\u0131na sahip. Bu durum, Almanya\u2019n\u0131n NATO\u2019nun n\u00fckleer payla\u015f\u0131m \u00e7er\u00e7evesindeki rol\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan u\u00e7a\u011f\u0131 stratejik h\u00e2le getiriyor. Yani mesele sadece savunma sanayii de\u011fil; n\u00fckleer cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k dengesi.<\/p>\n\n\n\n
Uzmanlar, Almanya\u2019n\u0131n k\u0131sa vadede \u201c\u00e7ift hatl\u0131\u201d bir strateji izlemek zorunda kalaca\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor: ABD ile askeri entegrasyonu korurken, Avrupa merkezli savunma kapasitesini h\u0131zla g\u00fc\u00e7lendirmek.<\/p>\n\n\n\n
Ger\u00e7ek\u00e7i tablo net: Avrupa hen\u00fcz ABD olmadan tam g\u00fcvenlik mimarisi kurabilecek noktada de\u011fil. Ancak FCAS\u2019\u0131n \u00e7\u00f6kmesi, Avrupa savunma entegrasyonu a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck bir geri ad\u0131m olur.<\/p>\n\n\n\n
Berlin ya ABD teknolojisine uzun s\u00fcreli ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 kabullenecek ya da milyarlarca euroluk bir stratejik risk alarak Avrupa merkezli bir savunma mimarisi i\u00e7in kumar oynayacak. Karar yaln\u0131zca bir u\u00e7ak tercihi de\u011fil; Almanya\u2019n\u0131n 2040 sonras\u0131 jeopolitik y\u00f6n\u00fcn\u00fc belirleyecek bir e\u015fik.<\/p>\n\n\n\n