24.03.2026 18:31
Günümüzde sıkça sorulan bir soru var: “80 yaş yeni 60 mı?” Zira eskiden ‘ileri yaş’ olarak kabul edilen dönemler artık yeniden tanımlanıyor, bugün 80 yaşındaki birçok birey aktif, üretken ve bağımsız bir yaşam sürdürebiliyor. Peki sizin takvim yaşınız 80’e geldiğinde, biyolojik yaşınız 60 olabilecek mi?
İç Hastalıkları, Geriatri Uzmanı Prof. Dr. Berrin Karadağ, yapılan bilimsel çalışmaların; bunun mümkün olduğunu ortaya koyduğunu söylüyor. Nasıl mı?
“Geriatri yani yaşlılık bilimi alanındaki çalışmalar ve klinik gözlemlerimiz, sağlıklı yaşam alışkanlıklarının biyolojik yaşımızı önemli ölçüde etkileyebildiğini, uzun ve sağlıklı yaşam için 10 temel kuralın 10’unu da uygulamak gerektiğini gösteriyor” diyen Prof. Dr. Karadağ size özel 10 sorudan oluşan test hazırladı, uzun ve sağlıklı yaşamanın temel kurallarını anlattı.
Beslenmeniz sağlıklı mı?
Sağlıklı yaş almanın en önemli unsurlarından biri, dengeli ve yeterli beslenmedir. Yaş ilerledikçe metabolizma yavaşlar, kas kütlesi azalabilir ve bazı vitamin ile mineral gereksinimleri artar.
Bu nedenle beslenme düzeni; sebze, meyve, tam tahıllar, sağlıklı yağlar ve kaliteli protein kaynaklarını içerecek şekilde zengin olmalıdır. Birçok bilimsel araştırma, özellikle Akdeniz tipi beslenmenin kalp ve beyin sağlığını desteklediğini ve uzun, sağlıklı bir yaşam için faydalı olduğunu ortaya koymaktadır.
Kaslarınız yeterince çalışıyor mu?
Yaş ilerledikçe kas kütlesinde doğal bir azalma görülür. Vücut ağırlığı aynı kalsa bile yağ oranı artarken kas oranı düşer; bu durum da hareket kabiliyetini ve genel fiziksel dayanıklılığı olumsuz etkileyebilir.
Ancak sevindirici olan, kasların her yaşta geliştirilebilir olmasıdır. Klinik gözlemler, 70–80 yaşlarında egzersize başlayan bireylerde dahi kas gücü ve denge kapasitesinde belirgin iyileşmeler yaşandığını ortaya koyuyor. Bu nedenle, yaşınız ne olursa olsun kaslarınızı güçlendirmeye yönelik egzersizlere başlamak büyük önem taşır.
Kaslar, kalp ve zihin için: Düzenli yürüyüş neden önemli?
Yaşlılıkta en büyük risk çoğu zaman hastalık değil, hareketsizliktir; kas kaybı, denge sorunları, hücrelerin yaşlanması ve bağımsızlığın azalmasına yol açar. İleri yaşlarda haftada toplam en az 150 dakika orta düzey fiziksel aktivite (hafif ağırlık çalışmaları, düzenli yürüyüşler, direnç egzersizleri vb) yapmak kasları ve kalp-damar sistemini destekler, uyku kalitesini artırır, depresyon riskini azaltır ve bilişsel fonksiyonların korunmasını sağlar.
Beyninizi zorlayacak şeyler yapıyor musunuz?
Beyin de tıpkı kaslar gibi çalıştıkça güçlenir. Kitap okumak, yeni bir şey öğrenmek, bulmaca çözmek, müzikle ilgilenmek veya yeni hobiler edinmek zihinsel sağlığı destekler.
Bazı hastalar emeklilikten sonra yeni bir dil öğrenmeye başladıklarını ya da yıllardır erteledikleri hobileri hayata geçirdiklerini anlatıyorlar. Bu tür aktiviteler sadece zihni değil, aynı zamanda yaşam sevincini de canlı tutar ve hücreleri gençleştirir.
Sosyal ilişkileriniz güçlü mü?
Bilimsel araştırmalar, yalnızlığın sağlık ve yaşlanma üzerinde sigara kadar olumsuz etkiler yaratabileceğini ortaya koyuyor. Buna karşılık güçlü sosyal ilişkiler, yaşam motivasyonunu artıran en önemli unsurlardan biri olarak öne çıkıyor.
Aile bağları, bir dostla yapılan sohbetler, arkadaş buluşmaları, grup aktiviteleri ve gönüllülük çalışmaları; ileri yaşta hem ruh sağlığını hem de bilişsel fonksiyonları korumada önemli rol oynar. Üstelik bu tür sosyal etkileşimlerin, unutkanlık ve depresyon riskini azaltmada çoğu zaman ilaçlardan bile daha etkili olabildiği belirtilmektedir.
Yeterince protein alıyor musunuz?
Yaşlılık döneminde protein ihtiyacı genellikle göz ardı edilir. Oysa kas sağlığını korumak için yeterli protein alımı büyük önem taşır. Balık, yumurta, süt ürünleri, baklagiller ve kaliteli bitkisel protein kaynakları günlük beslenmede yer almalıdır.
Özellikle egzersiz ile birlikte yeterli protein alımı kas kaybını azaltmada önemli rol oynar. Kas kaybı (sarkopeni) riskini ne kadar öteleyebilirsek, o denli dinç, aktif ve dinamik yaş alabiliriz.
Uykunuza önem veriyor musunuz?
Uyku vücudun kendini yenilediği en önemli süreçlerden biridir. Bilimsel çalışmalar; yetişkinlerin günde 7-8 saat kaliteli uykuya ihtiyaç duyduğunu gösteriyor. Yetersiz veya düzensiz uyku, bağışıklık sisteminin zayıflamasına, kilo artışına, kalp-damar hastalıklarına ve hafıza sorunlarına yol açabilir. Bu nedenle, aynı saatlerde yatıp kalkmaya, karanlık ve sessiz ortamda uyamaya ve uyumadan önce ekran kullanımını kısıtlamaya özen gösterin.
Stresle baş edebiliyor musunuz?
Araştırmalar, uzun süreli ve kontrolsüz stresin kalp hastalıkları riskini artırdığını ve bağışıklık sistemini zayıflattığını gösteriyor. Buna karşılık stresin kontrol altına alınması, hem ruh sağlığını korumada hem de uzun vadede fiziksel sağlığı desteklemede önemli bir rol oynuyor.
Stresi yönetebilmek için düzenli fiziksel aktivite yapmak, nefes egzersizleri uygulamak, doğada zaman geçirmek ve sosyal ilişkileri güçlendirmek etkili yöntemler arasında yer alıyor. Gerektiğinde profesyonel destek almak da bu sürecin önemli bir parçası olabilir.
Tütün ve alkol ürünlerine yakınlığınız ne?
Sigara içmek de, dumanına maruz kalmak da vücuda son derece zarar vermektedir. Aşırı alkol tüketimi ise karaciğer hastalıklarından kalp sorunlarına kadar pek çok sağlık problemine yol açabilir.
Uzun ve sağlıklı bir yaşam için tütün ürünlerinden, elektronik sigaradan tamamen uzak durmak ve alkol tüketimini bırakmak gerekiyor. Bu alışkanlıklardan uzak durmak, yaşam süresini ve yaşam kalitesini artıran en önemli adımlardan biri olarak kabul edilmektedir.
Muayeneleriniz düzenli mi?
Sağlıklı yaş almanın olmazsa olmazlarından biri düzenli sağlık kontrolleridir. Tansiyon, diyabet, kemik sağlığı, görme ve işitme gibi birçok durum erken dönemde fark edildiğinde çok daha kolay yönetilebilir.
Geriatri yaklaşımında amaç yalnızca hastalıkları tedavi etmek değil; bağımsız yaşamı mümkün olduğunca uzun süre korumaktır. Bu nedenle de düzenli sağlık kontrolleri ile yaşımız ilerlemiş olsa bile, kendi işimizi kendimiz görmeye, aktif hayata katılmaya ve hayattan keyif almaya devam edebiliriz.
