07.04.2026 17:57
Kanserden ölümler genel olarak düşüyor, ama bazı türlerde endişe verici yükseliş sürüyor. Son araştırmalar ise sağlıkta iyileşme ile yükselen tehlikelerin çarpıcı tablosunu ortaya koyuyor. Peki, uzmanlar hangi üç kanser türüne özellikle dikkat çekiyor?
Son yıllarda kanser kaynaklı ölüm oranları dünya genelinde düşüş eğilimi gösterse de hastalık, önemli bir halk sağlığı sorunu olmaya devam ediyor. Gelişen tedavi yöntemleri ve erken teşhis uygulamaları birçok ülkede kanserin etkisini azaltırken, bazı türlerde artan vakalar ve ortaya çıkan yeni riskler dikkat çekiyor.
İngiltere’de yapılan son araştırmalar, genel kanser ölüm oranlarının uzun vadede düştüğünü gösterse de belirli yaş gruplarında ve bazı bölgelerde artış gözlemleniyor. Türkiye’de de benzer eğilimler söz konusu; genç yetişkinlerde bazı kanser türlerinde yükseliş görülürken, genel tablo gelişmiş tedaviler ve farkındalık sayesinde daha umut verici bir seyir izliyor. İşte üç ölümcül kanser türündeki endişe verici artış…
Virüs yakın temasla bulaşıyor
Baş ve boyun kanseri, ağız, boğaz, ses telleri, burun, sinüsler ve tükürük bezlerini kapsayan geniş bir kategori olarak biliniyor. Araştırmalar, özellikle orofaringeal (ağız boşluğu ile yutağın birleştiği bölge) kanserlerin büyük bir kısmının insan papilloma virüsü (HPV) kaynaklı olabileceğini gösteriyor. Virüs, genellikle cinsel aktivite veya yakın temas yoluyla bulaşıyor ve çoğu insanda zararsız seyrediyor. Ancak bazı durumlarda kanser gelişimine yol açabiliyor.
Uzmanlar, özellikle genç ve orta yaşlı yetişkinlerde görülen baş ve boyun kanserlerindeki artışı HPV enfeksiyonlarına bağlıyor. Uyarı işaretleri arasında iyileşmeyen ağız yaraları, ses kısıklığı ve ağız veya boyunda açıklanamayan şişlikler bulunuyor.
Ölüm oranları 2 katına çıktı
Karaciğer kanseri, İngiltere’de kanser kaynaklı ölümler arasında en hızlı artış gösteren türlerden biri olarak dikkat çekiyor. Ölüm oranları son 20 yılda neredeyse iki katına çıkarken, uzmanlar önümüzdeki yıllarda bu sayının daha da artabileceği konusunda uyarıyor.
Artışta, nüfusun giderek yaşlanması ve National Health Service üzerindeki artan baskının etkili olduğu değerlendiriliyor. Bu durum, kanser tedavisindeki genel ilerlemenin sürdürülmesini zorlaştırırken, bazı kanser türlerinde ölüm oranlarının yeniden yükselmesine yol açıyor.
Rahim ağzı kanserinde uyarı
Rahim ağzı kanseri ise son 50 yılda HPV aşısı sayesinde ölüm oranlarını yüzde 75 oranında düşüren en büyük başarı öykülerinden biri olarak öne çıkıyor. İngiltere’de yaklaşık 6,5 milyon kişi, bu aşı ile rahim ağzı kanseri vakalarının yüzde 90’ına kadarını önleyebiliyor. Ancak yine de artış gözüküyor. Uzmanlar, aşı sayesinde gelecekte bu kanser türünde ölüm oranlarının daha da azalmasını bekliyor, ancak erken teşhis ve düzenli kontrollerin hâlâ büyük önem taşıdığını vurguluyor.
İngiltere’de uzun sürede ölüm oranları düşüyor
Tüm bu olumsuz gelişmelere rağmen İngiltere’de kanser kaynaklı ölüm oranları uzun vadede düşüş eğilimini sürdürüyor. 1989’daki zirveye kıyasla ölüm oranlarının yüzde 29 azaldığı görülürken, 2022–2024 döneminde her yıl 100 bin kişide yaklaşık 250 kişi kanser nedeniyle hayatını kaybediyor. Bu tablo, son on yılda yüzde 11’lik bir gerilemeye işaret ediyor.
Ayrıca önemli düşüşler kaydedildi. Prostat kanseri ve beyin tümörleri için geliştirilen hedefe yönelik ilaçlar, birçok hastanın daha uzun süre yaşamasına yardımcı oldu.
Kanserde eşitsizlik
Uzmanlar, ilerlemenin tüm kanser türlerine eşit yansımadığını vurguluyor. Karaciğer, rahim ve baş-boyun kanserlerindeki artış, özellikle agresif veya tespit edilmesi zor kanserlerde geç teşhisin hâlâ büyük bir sorun olduğunu gösteriyor. Bu nedenle erken teşhis, önleyici tedbirler ve daha etkili tedavilerin önemi her zamankinden daha yüksek.
Bu uyarılar, İngiltere’de 49 yaş altı yetişkinlerin bağırsak kanserine yakalanma olasılığının 1990’ların başındaki aynı yaş grubuna göre yaklaşık yüzde 50 daha yüksek olduğunu gösteren ayrı raporlarla da destekleniyor. Bu hastalığın simgesel kurbanlarından biri, 35 yaşında teşhis konulan ve 2022’de 40 yaşında hayatını kaybeden yayıncı ve aktivist Dame Deborah James oldu.
Benzer eğilimler ABD ve Avustralya’da da gözlemleniyor. 50 yaş üstü kişilerde bağırsak kanseri oranları düşse de diğer birçok ülkede genç yetişkinler arasında artış devam ediyor. Obezite, hareketsizlik ve alkol tüketimi bu riskleri artıran başlıca faktörler arasında yer alıyor.
Amaç dönüm noktası yaratmak
Cancer Research UK, kişiselleştirilmiş tedaviler ve immünoterapi araştırmalarının yanı sıra bağışıklık sistemini diğer kanser türlerine karşı eğitmeyi amaçlayan aşılar üzerinde de çalışmalarını sürdürüyor. Kurum, bu sayede önümüzdeki on yılda önemli atılımlar bekliyor.
Bununla birlikte, hayır kurumu Galler ve İskoçya’daki siyasi liderleri İngiltere’nin Ulusal Kanser Planı hedeflerini gerçekleştirmeye çağırıyor. Amaç, 2026 yılında Birleşik Krallık genelinde kanser bakımı için bir dönüm noktası yaratmak.
Daily Mail’in “Alarming rise in three deadly cancers worries experts – as rates for other types fall: ‘It’s set to get worse'” başlıklı haberinden derlenmiştir.
Fotoğraflar: iStock
