Artık tatil planları broşürlerden değil, dijital platformlardaki akış listelerinden yapılıyor. “Set-jetting” adı verilen bu akım, izleyicinin ekranda gördüğü hayatı yerinde deneyimleme arzusunu devasa bir ekonomiye dönüştürdü. Veriler, 2026 yılına kadar bu pazarın dünya genelinde 71,6 milyar dolar büyüklüğe ulaşacağını, 2036 projeksiyonunda ise bu rakamın 157,5 milyar dolara kadar tırmanacağını gösteriyor.
Türkiye’de Akımı Başlatan Efsane: Asmalı Konak ve Ürgüp Patlaması
Türkiye’de bu işin “yumuşak güç” olmaktan çıkıp ekonomik bir devrime dönüştüğü ilk büyük kırılma noktası, 2000’lerin başında yayınlanan Asmalı Konak dizisidir. Bugün Mardin’i konuşabiliyorsak, Ürgüp’te yaşanan o büyük patlamayı hatırlamakta fayda var. Veriler, dizinin yayınlandığı dönemde Ürgüp’teki yerli turist sayısında %35’lik net bir artış yaşandığını belgeliyor.
O dönemde tur programlarında olmasa bile rehberlerin rotayı ziyaretçi baskısıyla “konak” ziyaretlerine çevirdiği, “Seymen Ağa yüzüğü” veya “Sümbül Hanım şalı” gibi diziyle özdeşleşen aksesuarların yerel esnafın ana gelir kaynağı haline geldiği bir dönem yaşandı. Asmalı Konak, bir mekanın popüler kültür aracılığıyla nasıl “kutsal bir ziyaret noktasına” dönüşebileceğinin Türkiye’deki ilk somut örneği oldu.
Mardin ve “Uzak Şehir”: 4 Milyon Ziyaretçilik Rekor
Bugün ise bayrağı Mardin devralmış durumda. Özellikle Kanal D ekranlarında yayınlanan Uzak Şehir dizisi, kentin tanıtımına devasa bir katkı sağladı. Mardin, 2024 yılında 900 bini konaklamalı olmak üzere toplam 4 milyon ziyaretçiyi ağırlayarak tarihinin zirvesini gördü.
Yerel turizm temsilcilerine göre, bu tür yapımlar sayesinde Mardin turizmi artık sadece belli mevsimlerle sınırlı kalmayıp 12 aya yayılmış durumda. Artık turistler sadece “Mardin’i görmeye” gelmiyor; dizideki karakterlerin izini sürmek için spesifik çekim lokasyonlarını soruyorlar. Bu durum, turizm literatüründe “destinasyon farkındalığından” (awareness), doğrudan “destinasyon tanınırlığına” (recognition) geçiş olarak tanımlanıyor.
“The Bear” ve Chicago: Bir Sandviç Dükkanının 20 Milyar Dolarlık Etkisi
Küresel ölçekte ise Chicago, 2024 yılında 55,3 milyon ziyaretçiyle kendi rekorunu kırdı ve bu hareketlilik şehre 20,6 milyar dolarlık bir ekonomik katkı sağladı. Bu devasa hacmin en ilginç kahramanı ise bir mutfak kaosunu anlatan The Bear dizisi oldu.
Dizinin ana mekanı olan “Mr. Beef” sandviç dükkanı, dizi yayınlanmadan önce günde ortalama 250-300 sandviç satarken, dizi sonrası bu rakam 800’e fırladı. Google verilerine göre “Chicago tarzı İtalyan bifteği” aramaları diziyle birlikte dünya genelinde yaklaşık iki katına çıktı.
Norveç ve “Succession”: Mimari Birer İkon Olarak Oteller
Diziler sadece sandviç sattırmıyor, aynı zamanda mimari birer ikon yaratıyor. Succession dizisinin final sezonunda yer alan Norveç’teki Juvet Landscape Hotel bunun en net kanıtı. Bölüm yayınlandıktan sonra otelin web sitesi trafiği günlük 500 izlenmeden 18.500’e fırladı. Norveç genelinde ise 2024 yılında 38,6 milyon geceleme ile tüm zamanların konaklama rekoru kırıldı; özellikle kış aylarındaki yabancı turist artışında (%27) bu ekran etkisinin payı büyük.
| Lokasyon | Yapım | Veri Odaklı Etki |
| Ürgüp (Türkiye) | Asmalı Konak | Yerli Turist Sayısında %35 Artış |
| Mardin (Türkiye) | Uzak Şehir | 2024’te 4 Milyon Toplam Ziyaretçi |
| Sicilya (İtalya) | The White Lotus | 40+ Milyon USD Doğrudan Gelir |
| Chicago (ABD) | The Bear | 20,6 Milyar USD Ekonomik Katkı |
| Valldal (Norveç) | Succession | Web Sitesi Hitinde %3600 Artış |
Kim Bu Set-Jetterlar?
Araştırmalar, bu gezginlerin sadece “hayran” değil, bilinçli bir tüketici grubu olduğunu söylüyor:
- Kuşak Farkı: Gezginlerin %66’sı bir diziden ilham alırken, Gen Z ve Y kuşağında bu oran %81’e kadar tırmanıyor.
- Karar Verici Kadınlar: Set-jetting seyahat kararlarının %71,8’inde kadınlar ana karar verici konumunda.
- Duygusal Bağ: İzleyicilerin %40’ı o mekanda kendini filmin “ana karakteri” gibi hissettiğini belirtiyor.
2026: Yapay Zeka ve “Whycation” Dönemi
2026 yılı, seyahatlerin “nereye” gidileceğinden ziyade “neden” gidileceğine odaklanılan “Whycation” (Neden-Tatil) dönemini başlatıyor. AI destekli planlamalar sayesinde, izlediğiniz dizideki bir mekanı tek tıkla rezerve edebildiğiniz “One-Click Trips” uygulamaları artık hayatımızın bir parçası haline geliyor. Ancak Tayland’ın Phuket şehri gibi noktalarda her bir yerel sakine karşı 118 turist düşmesi, bu popülaritenin “aşırı turizm” risklerini de beraberinde getirdiğini hatırlatıyor.
Görsel Kaynak:
https://media.cumhuriyet.com.tr/Archive/ed0eb6f7-4863-4242-ab1b-18940ec8845d.jpg
.jpg){kind=link}